MCD Studiereis Stockholm mei 2008
Van 14 tot en met 17 mei 2008 vond de jaarlijks terugkerende MCD-excursie plaats. Iedere lichting MCD cursisten gaat in het buitenland op excursie om te zien en te leren van hoe men in andere landen en culturen omgaat met de complexe organisatie van (her) ontwikkelings- en revitaliseringsprojecten.
De excursie ging dit jaar naar Stockholm, de hoofdstad van Zweden (en volgens sommigen van Scandinavië). Op deze pagina vindt u een verslag en een foto-overzicht van deze interessante, leerzame en gezellige excursie.
Stockholm
Stockholm is een oude Hanze stad. De eerste verwijzingen naar deze stad zijn uit de 13e eeuw. De stad is gebouwd op een groot aantal eilanden en kent een rijke geschiedenis van stedelijke (her)ontwikkeling. De eerste echte ontwikkelingsplannen stammen al uit de 16e eeuw.
Een aantal van de meest recente (her)ontwikkelingen behoren tot de grootste en ingrijpende van Scandinavië, zoals bijvoorbeeld de ontwikkelingen in Hammerby Sjöstad, in het Liljeholmen gebied, rond Norra Station en in en rond Kista Science city.
Een aantal van deze herontwikkelingen zijn ingezet om om te gaan met de gevolgen van het 'One million homes' programma uit de jaren 60. Het algemene oordeel is momenteel dat dit programma heeft geleid tot grote, uniforme, saaie en lelijke stadsdelen. Deze stadsdelen zijn momenteel erg onaantrekkelijk en kennen sociaal-economische problemen.
Hammerby Sjöstad
Het eerste project dat bezocht werd, ligt ten zuiden van het centrum van Stockholm in het stadsdistrict Södermalm. Tot en met 2010 zal in dit gebied de grootste gebiedsontwikkeling van Scandinavië tot uitvoer worden gebracht. Een gebiedsontwikkeling die bekend zal staan als hét internationale voorbeeld op het gebied van duurzaamheid. In het gebied rond het Hammarby-kanaal en –meer, een voormalig industrieel- en havengebied, zullen uiteindelijk 25.000 mensen komen te wonen.
Interessant is dat alle ontwikkelingen worden ingezet vanuit het oogpunt van duurzaamheid. De wijk heeft bijvoorbeeld een vernieuwend systeem op het gebied van afvalscheiding. Afval wordt via een buizensysteem centraal en gescheiden opgeslagen. Daarnaast zijn de huizen in Hammerby gebouwd volgens de meest energie efficiente normen. Ook bij het vaststellen van de parkeernorm werd duurzaamheid in ogenschouw genomen; 0.2 parkeerplaatsen per woning (in Nederland wordt vaak een norm gehanteerd van 2.0). Helaas bleek deze norm in de praktijk wat te ambitieus, inmiddels is deze bijgesteld naar 0.6.
De presentaties tijdens dit bezoek zijn verzorgd door Erik Freudenthal (Stockholm Vatten) en Stellan Fryxxel (Tengbom Architects).
Klara Zenit
Het Klara Zenit-gebouw, gebouwd in 1971, is een voormalig postkantoor in het centrum van Stockholm. Het architectenbureau Equator Stockholm kreeg de opdracht om dit gebouw, met zijn enorme omvang en bijzondere structuur (het is gebouwd om bestand te zijn tegen bombardementen), een face-lift te geven en het te renoveren tot een modern centrum met kantoren, appartementen en winkelruimtes. Dit alles vanwege de wens van het stadsbestuur om het zakencentrum, dat 's avonds uitgestorven was, nieuw leven in te blazen.
De grootste verrassing van het gebouw, op straatniveau niet zichtbaar, is echter te vinden op het dak. Hier zijn vrijstaande appartementen gerealiseerd met smalle straatjes ertussen, die zo een wijkje op zich vormen.
Na een interessante presentatie over de (nieuwe) functies van daken en een uiteenzetting over de realisatie en het concept van dit project heeft de groep het dak bezocht en door het wijkje gewandeld. Hoewel het idee van een woonwijk op een dak van een gebouw erg vernieuwend is, vond toch niet iedereen dit project even praktisch.
Stockholm Science City (SSCI) / Karolinska-North Station district
In het noorden van Stockholm, bij de gemeentegrens met Solna, ligt het voormalige rangeerterrein Norra Station (North-Station). Dit rangeerterrein zal, samen met het Karolinska Institutet-terrein (een universiteitscampus), in de komende decennia een grote gebiedsontwikkeling ondergaan.
In het gebied zal een multifunctioneel stedelijk centrum (inclusief een nieuw ziekenhuis) gebouwd worden. Een belangrijk element in de vernieuwingen is de overdekking van de huidige snelweg Norra Lanken en het spoor. Opmerkelijk detail is verder dat een oude klokkentoren in zijn geheel verplaatst zal worden om als een ingang te dienen voor een ondergrondse markthal. Het project zal in 2025 gereed zijn.
De presentatie is gegeven door David Jönsson van Stockholm Science City.
Kista Science city
De wijk Kista wordt door de Stockholmse Metro verdeeld in een westelijk en een oostelijk gedeelte. Het westelijk deel is een woonwijk en het oostelijk deel wordt Kista Science City genoemd.
Kista Science City is één van de meest vooraanstaande IT-gebieden van Zweden. In dit gebied zijn de hoofdkantoren gevestigd van onder meer Ericsson en Tele2 en de Noord-Europese hoofdkantoren van IBM, Microsoft, Intel, Oracle en Sun. Ook de IT-Universiteit is hier te vinden. In Kista Science City wordt de komende jaren veel gebouwd. Opvallend daarbij is dat men van plan is er werkelijk een stad van te maken. Er wordt daarom niet alleen bedrijfshuisvesting gerealiseerd, maar ook woningen en stedelijke voorzieningen. Dit alles om er een gebied van te maken dat 24 uur per dag levendig is.
In de bestaande woonwijk van Kista (aan de andere kant van de Metro), een overblijfsel van een grootschalig Zweeds woningbouwplan uit de jaren ’60, doen zich grote sociale problemen voor. Deze problemen worden aangepakt, waarbij er naar gestreefd worden fysieke, sociale en economische verbindingen tussen de twee delen van de wijk te creeren.
De presentatie is verzorgd door Mats Hedenström (Marketing Director van Kista Science City).
Spånga-Tensta
De wijk Spånga-Tensta ligt in het meest Noordwestelijke gedeelte van Stockholm. Ook deze wijk is een overblijfsel van het Zweedse woningbouwplan uit de jaren ’60. Het district wordt daardoor gekarakteriseerd door uniforme woningbouw.
Spånga-Tensta wordt ook gekenmerkt door een relatief hoge werkloosheid en een grote diversiteit van de bevolking. Meer dan 60% van de inwoners is afkomstig uit een ander land. De sociaal-economische problemen in deze wijk zijn voor Zweedse begrippen erg groot. Dit is uiteraard wel relatief, in Nederland zou de classificatie probleemwijk niet aan deze wijk toegekend worden.
Magnus Andersson (gemeente Stockholm) en Anna Nordlander (deelgemeente Spånga-Tensta) hebben een presentatie gegeven over de fysieke en sociaal-economische investeringen die in dit gebied plaatsvinden
‘Under the bridges of Stockholm’
Op de laatste dag van het bezoek hebben we Stockholm vanuit een ander perspectief bezien; namelijk vanaf het water. Mats Pemer heeft tijdens deze tocht uitgebreid tekst en uitleg gegeven over gebiedsontwikkeling in Stockholm. Deze tocht bleek een ontspannende manier om strategisch stedelijk beleid in Stockholm in zijn totaliteit en integraliteit te bezien. Tijdens deze tocht zijn alle bezochte projecten opnieuw kort de revue gepasseerd.